Toplu taşımada yaşlılara sunulan ücretsiz biniş hakkı, dünyanın birçok gelişmiş ülkesinde artan ekonomik yükler nedeniyle revize ediliyor. Birçok başkent ve büyükşehir yönetimi, finansal sürdürülebilirliği sağlamak adına ücretsiz ulaşım hakkı yaş sınırını kademeli olarak yukarı çekmeye başladı.
Dünyadaki bu kısıtlama trendi hız kazanırken, gözler uygulamaya kesintisiz devam eden Türkiye’ye çevrildi.
Asya’nın en büyük ekonomilerinden Güney Kore, ücretsiz ulaşımda yaş yükseltme politikasının en net uygulandığı ülkelerin başında geliyor.
Güney Kore merkezli medya kuruluşu Heraldcorp’un (Herald Economy) yayımladığı raporlara göre, ülkede “ücretsiz metro kullanım yaşının 65’ten 70’e çıkarılması” için radikal adımlar atıldı.
Heraldcorp kaynaklı verilere göre, Seul Büyükşehir Belediyesi tarafından kurulan ‘Seul Yaşlı Ulaşım Refah Komitesi’, ücretsiz biniş yaşını 70’e çıkarma ve bu değişikliği destekleyecek şekilde otobüs sübvansiyonları sağlama planını masaya yatırdı.
Daegu şehri ise bu sistemi fiilen hayata geçirerek yaş sınırını her yıl 1 yaş artırarak 65’ten 70’e sabitleme kararı aldı. Güney Kore’de sistem değişikliğinden doğrudan olumsuz etkilenecek olan 65-69 yaş arası vatandaşların yüzde 57,4’ünün bile “şehrin mali sürdürülebilirliği için” bu yaş yükseltme kararına destek vermesi dikkat çekiyor. 2028’den itibaren ücretsiz yolculuklar 70 yaşında başlayacak.
Uzak Doğu’da başlayan bu dalganın benzerleri Avrupa’da da görülüyor. İngiltere’de yaşlı vatandaşlara verilen ücretsiz otobüs kartı (Freedom Pass) uygulamasında yaş sınırı, devlet emeklilik yaşı olan 66’ya yükseltildi. Sistemin sürdürülebilirliği için bu yaş barajının önümüzdeki yıllarda kademeli olarak 67 ve 68’e kadar çıkarılması planlanıyor. Birçok Avrupa ülkesi de “tamamen ücretsiz” modelinden, indirimli model veya gelir durumuna göre destek modeline geçiş yapıyor.
Dünyanın gelişmiş ekonomilerinde “65 yaş” sınırı yavaş yavaş terk edilip 67-70 bandına oturtulurken, Türkiye’de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın desteğiyle 65 yaş ve üzeri vatandaşların şehir içi toplu taşımadan ücretsiz yararlanma hakkı devam ediyor.
Özellikle artan akaryakıt ve işletme maliyetleri nedeniyle zaman zaman özel halk otobüsü (ÖHO) esnafı ile yerel yönetimler arasında krizlere neden olan bu hak, dünyadaki örneklerin aksine Türkiye’de sosyal devlet ilkesinin vazgeçilmez bir parçası olarak korunuyor. Küresel çapta alınan bu kısıtlama kararları, “Türkiye’deki mevcut sistemin mali açıdan sürdürülebilirliği” tartışmalarını yeniden alevlendirirken, Türkiye’nin yaşlı refahı konusundaki bu tavizsiz tutumu uluslararası arenadaki keskin bir farklılık olarak öne çıkıyor.
